چشم‌انداز صادرات فرش ماشینی ایران در بازارهای جهانی
صنعت فرش ماشینی ایران با وجود برخورداری از ظرفیت بالای تولید و طراحی، همچنان با چالش‌هایی در مسیر توسعه صادرات و حضور پایدار در بازارهای بین‌المللی روبه‌رو است. فعالان این حوزه معتقدند برای افزایش صادرات، تنها رقابت قیمتی کافی نیست و موضوعاتی مانند شناخت بازار مقصد، طراحی متناسب با سلیقه مشتری، ایجاد شبکه فروش و دسترسی به خدمات محلی نیز اهمیت زیادی دارد.
بر اساس دیدگاه مطرح‌شده از سوی شهاب هجری، مدیرعامل شرکت DEKO121 در هامبورگ و فعال حوزه طراحی، فروش و توزیع فرش ماشینی در اروپا، یکی از مشکلات اصلی صنعت فرش ماشینی ایران، دشواری برنامه‌ریزی برای تولید و تجارت است.
چالش‌های تولید و صادرات فرش ماشینی ایران
نوسانات قیمت مواد اولیه، هزینه انرژی، مشکلات دریافت وجه، محدودیت‌های بانکی و دشواری‌های حمل‌ونقل از جمله عواملی هستند که می‌توانند برنامه‌ریزی تولیدکنندگان را تحت تأثیر قرار دهند. این شرایط علاوه بر فشار بر نقدینگی کارخانه‌ها، منابع کمتری برای توسعه طراحی، بازاریابی و ورود به بازارهای جدید باقی می‌گذارد.
از سوی دیگر، فاصله میان محصولات تولیدشده و نیاز بازارهای هدف نیز یکی از موضوعات مهم صادرات فرش ماشینی عنوان شده است. در این دیدگاه تأکید می‌شود که تولیدکننده برای موفقیت در بازار خارجی باید پیش از تولید، شناخت مناسبی از طرح، رنگ، ابعاد و قیمت مورد انتظار مشتری داشته باشد.
در همین راستا، ایجاد مراکز فروش و نمایش محصول در بازار مقصد می‌تواند به انتقال مستقیم بازخورد مشتریان به تولیدکنندگان کمک کند.
وضعیت صادرات فرش ماشینی
بر اساس اطلاعات مطرح‌شده در این گزارش، صادرات فرش ماشینی ایران در سال‌های اخیر در محدوده‌ای حدود ۳۰۰ میلیون دلار در سال توصیف شده است. همچنین صادرات این بخش در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ حدود ۲۲۷ میلیون دلار گزارش شده است.
البته برای تعیین میزان دقیق رشد یا کاهش صادرات، مقایسه آمار گمرکی دوره‌های مشابه ضروری است و نباید آمار فرش دستباف را با فرش ماشینی یکسان در نظر گرفت.
در کنار مشکلات مربوط به پرداخت، حمل‌ونقل و مقررات تجاری، ادامه ارتباط با خریدار خارجی نیز اهمیت زیادی دارد. صادرات موفق صرفاً به ارسال یک محموله محدود نمی‌شود و تداوم سفارش، خدمات مناسب و امکان تأمین موجودی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری همکاری بلندمدت باشد.
بازارهای هدف و رقابت با تولیدکنندگان خارجی
عراق و افغانستان از بازارهای مهم فعلی فرش ماشینی ایران محسوب می‌شوند و کشورهای منطقه از جمله امارات نیز ظرفیت‌هایی برای توسعه صادرات دارند.
در بازار اروپا اما شرایط متفاوت است. سلیقه بخشی از مشتریان اروپایی به سمت طرح‌های ساده‌تر، رنگ‌های آرام و محصولاتی متناسب با دکوراسیون داخلی حرکت کرده است. بنابراین انتقال مستقیم تمام محصولات بازار داخلی به اروپا، بدون توجه به تفاوت سلیقه مشتری، لزوماً به موفقیت منجر نمی‌شود.
آلمان نیز به‌عنوان یکی از بازارهای بزرگ اروپا، می‌تواند در صورت ایجاد زیرساخت مناسب، به پایگاهی برای توسعه فعالیت در کشورهای دیگر اروپایی تبدیل شود.
در بخش رقابتی، ترکیه یکی از رقبای جدی فرش ماشینی ایران در بازارهای خارجی به شمار می‌رود. چین، مصر، برخی تولیدکنندگان اروپایی و هند نیز در بخش‌های مختلف بازار فرش و محصولات دکوراتیو حضور دارند.
یکی از مزیت‌های ترکیه، علاوه بر ظرفیت تولید، دسترسی مناسب‌تر به بازار اروپا و زیرساخت‌های تجاری و توزیعی عنوان شده است. از این منظر، ایجاد شبکه فروش و توزیع در بازار مقصد می‌تواند برای تولیدکنندگان ایرانی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
قیمت؛ تنها مزیت رقابتی ایران نیست
بررسی قیمت محصولات نیز نشان می‌دهد که فرش ماشینی ایران در برخی بخش‌ها همچنان از ظرفیت رقابتی برخوردار است.
بر اساس نمونه‌های قیمتی مطرح‌شده در این گزارش، قیمت برخی فرش‌های اکریلیک ۱۲۰۰ شانه ایران حدود ۲۱ دلار به ازای هر مترمربع عنوان شده، در حالی که نمونه‌هایی از محصولات ترکیه در محدوده ۲۷ تا ۴۵ دلار عرضه شده‌اند.
البته این ارقام را نمی‌توان به تمام تولیدکنندگان و محصولات تعمیم داد؛ زیرا نوع الیاف، وزن، ارتفاع خواب، کیفیت تکمیل، حجم سفارش و شرایط تحویل، همگی در قیمت نهایی تأثیرگذار هستند.
همچنین در صادرات به اروپا، قیمت کارخانه تنها بخشی از هزینه نهایی است و مواردی مانند حمل‌ونقل، بیمه، واردات، انبارداری و هزینه‌های مالی باید در محاسبه قیمت تمام‌شده در نظر گرفته شوند.
پیشنهاد ایجاد پایگاه فروش و توزیع در آلمان
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده برای توسعه صادرات فرش ماشینی ایران، ایجاد یک پایگاه مشترک نمایش، فروش و توزیع در آلمان است.
در این مدل، تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران می‌توانند با ایجاد یک مجموعه تجاری در بازار مقصد، بخش‌هایی مانند شوروم، انبار، فروش عمده و خدمات سفارش را در یک ساختار متمرکز قرار دهند.
چنین مدلی می‌تواند به خریدار خارجی امکان مشاهده مستقیم محصول و دریافت اطلاعات دقیق‌تر درباره موجودی و زمان تحویل را بدهد و در طرف مقابل، تولیدکننده ایرانی نیز بازخورد بازار را سریع‌تر دریافت کند.
البته اجرای چنین طرحی نیازمند بررسی اقتصادی، تعیین میزان سرمایه‌گذاری، مشخص شدن سهم و مسئولیت شرکا و توجه به الزامات مربوط به تجارت بین‌المللی است.
طراحی متناسب با بازار مقصد
یکی دیگر از موضوعات مهم برای آینده صادرات فرش ماشینی، نزدیک‌تر شدن طراحان و تولیدکنندگان ایرانی به بازارهای هدف است.
شناخت سلیقه مشتری فقط از طریق بررسی اینترنتی و کاتالوگ‌ها به دست نمی‌آید. حضور در نمایشگاه‌ها، مشاهده محصولات در فضای واقعی، بررسی رنگ و بافت فرش و گفت‌وگو با طراحان و خریداران می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره نیاز بازار ارائه کند.
بر این اساس، طراحی کلکسیون‌های اختصاصی برای بازارهای مختلف می‌تواند یکی از مسیرهای افزایش شانس موفقیت محصولات ایرانی در بازارهای خارجی باشد.
آینده صادرات فرش ماشینی ایران
با وجود مشکلات موجود، ظرفیت طراحی و تولید فرش ماشینی ایران همچنان می‌تواند زمینه‌ساز توسعه صادرات باشد. با این حال، موفقیت در بازار جهانی نیازمند ترکیب چند عامل است؛ از تولید و کیفیت گرفته تا شناخت بازار، قیمت‌گذاری، توزیع، خدمات و ارتباط مستمر با مشتری.
در نگاه مطرح‌شده، یکی از مسیرهای قابل بررسی در پنج سال آینده، همکاری مستقیم تولیدکنندگان ایرانی با مراکز فروش و توزیع در بازارهای مقصد است. در چنین مدلی، اطلاعات حاصل از فروش واقعی می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره طراحی و تولید محصولات بعدی مورد استفاده قرار گیرد.
در مجموع، برای تقویت جایگاه فرش ماشینی ایران در بازارهای جهانی، سه اقدام اساسی پیشنهاد شده است: ایجاد ثبات بیشتر در تولید و تجارت، بررسی امکان راه‌اندازی پایگاه‌های فروش و توزیع در بازارهای هدف و طراحی کلکسیون‌های متناسب با سلیقه هر بازار.
به نظر می‌رسد حرکت از صادرات صرفِ محصول به سمت ایجاد ارتباط مستمر میان طراحی، تولید، فروش و بازار مقصد می‌تواند یکی از عوامل مهم در توسعه پایدار صادرات فرش ماشینی ایران باشد.
منبع: مجله کهن
